Karaciğerin sertleşmesi, şeklinin bozulması ve görevlerini yerine getirememesiyle ortaya çıkan siroz, artık yalnızca viral enfeksiyonların değil modern yaşam koşullarının da sonucu haline geldi. Uzmanlara göre hareketsizlik, obezite ve yanlış beslenme alışkanlıkları siroz gelişiminde yeni baş aktörler olarak öne çıkıyor ve Türkiye’de önümüzdeki 10 yıl içinde yüz binlerce kişiyi etkileme potansiyeli taşıyor.
Sirozun Yeni Nedeni Viral Enfeksiyonlar Değil Yağlanma
Medipol Mega Üniversite Hastanesi Organ Nakli Uzmanı Prof. Dr. Onur Yaprak, karaciğer yağlanmasının toplumda çok ciddi oranlara ulaştığını, gerekli önlemler alınmazsa tablonun sirozla sonuçlanabileceğini belirtiyor. Prof. Yaprak, geçmişte sirozun başlıca sebebinin hepatit virüsleri olduğunu ancak aşılama ve tedaviler sayesinde bu durumun değiştiğini ifade ediyor.
Araştırmalar 2000’li yıllarda Türkiye’de karaciğer yağlanmasının yaklaşık yüzde 10 seviyesinde olduğunu gösterirken bugün bu oranın yüzde 40’a yükseldiği belirtiliyor. Bu artış karaciğerin “kimya fabrikası” görevi gördüğü düşünüldüğünde önemli bir halk sağlığı riski anlamına geliyor.
Metabolik Sendrom Sirozu Derinden Besliyor
Karaciğer yağlanmasının temelinde metabolik sendrom yer alıyor. Obezite, diyabet, hipertansiyon, kolesterol yüksekliği ve karın içi yağlanması metabolik sendromun beş ana bileşeni olarak tanımlanıyor. Karaciğer hücrelerinin yüzde 5’inden fazlasının yağla yer değiştirmesiyle başlayan süreç ilerledikçe inflamasyon ekleniyor ve NASH adı verilen tablo ortaya çıkıyor.
Klinik veriler yağlanması olan bireylerin yüzde 25–30’unda NASH geliştiğini; bu grubun yaklaşık yüzde 10’unda sürecin siroza kadar ilerlediğini gösteriyor.
10 Yılda 400 Bin Yeni Siroz Hastası Öngörülüyor
Türkiye’de karaciğer yağlanması olan bireylerin yaklaşık yüzde 1’inin 10 yıl içinde siroz geliştireceği hesaplanıyor. Prof. Yaprak bu veriyi nüfusa uyarladıklarında önümüzdeki 10 yılda yaklaşık 400 bin yeni siroz hastasının ortaya çıkabileceğini vurguluyor. Bu artışın sağlık sistemi, organ nakli bekleme listeleri ve yaşam kalitesi açısından büyük bir yük oluşturabileceği değerlendiriliyor.
Bel çevresi erkeklerde 100 cm, kadınlarda 85 cm üzerindeyse; diyabet, hipertansiyon veya kolesterol yüksekliği varsa karaciğer yağlanması ihtimalinin yüzde 60–70’e kadar çıktığı ifade ediliyor. Morbid obez bireylerde ise bu oran yüzde 90’lara ulaşıyor.
Karaciğer Yağlanması Geri Döndürülebilir Bir Tablo
Uzmanlara göre karaciğer yağlanmasının en önemli özelliklerinden biri erken dönemde geri döndürülebilir olması. Bu nedenle beslenme ve yaşam tarzı müdahaleleri kritik öneme sahip. Prof. Yaprak bu süreçte:
-
Akdeniz tipi beslenme modelinin benimsenmesi
-
İşlenmiş karbonhidratların bırakılması
-
Fruktoz ve mısır şurubu içeren ürünlerden uzak durulması
-
Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş yapılması
-
Nabzı artıran egzersizlerle kas kütlesinin desteklenmesi
-
İstenirse aralıklı oruç uygulamasının tercih edilmesi
gibi değişikliklerin karaciğer sağlığını olumlu yönde etkileyebileceğini ifade ediyor.
